Mùa hạt đác là tháng mấy? Lịch mùa đác Khánh Hòa

Nếu chỉ cần một câu trả lời nhanh: mùa hạt đác Khánh Hòa thường rộ từ khoảng tháng 3, tháng 4 đến tháng 8, tháng 9 hằng năm, trùng với mùa nắng. Đó là lúc đác về nhiều, hạt đẹp và giá dễ chịu nhất. Còn vì sao lại như vậy, ngoài mùa thì mua đác ở đâu, và làm sao biết mình đang cầm hạt đác trái vụ, mời chị/anh đọc tiếp bên dưới.

Mùa hạt đác rơi vào khoảng nào

Ở Khánh Hòa, đác về theo con nắng. Sau Tết, trời bắt đầu hanh là những chuyến đác đầu mùa lác đác xuất hiện. Vào khoảng đầu mùa hè, đác về rộ nhất: hạt đều, trắng ngần, cắn vào sần sật đúng kiểu đác bánh tẻ. Qua khoảng tháng 8, tháng 9, khi mưa bắt đầu dày, lượng đác thưa dần rồi gần như vắng hẳn vào những tháng cuối năm.

Lịch này không cố định như lịch nghỉ lễ. Năm nắng sớm thì đác về sớm, năm mưa kéo dài thì mùa ngắn lại. Nhà Hami nhập đác hơn mười năm, chưa có hai năm nào giống hệt nhau, nên trong bài này chị/anh sẽ chỉ thấy chữ "khoảng" và chữ "thường", không có chữ "chắc chắn".

Có một sự trùng hợp dễ thương: mùa đác rộ cũng là mùa du lịch Nha Trang. Khách ghé quán mùa hè gần như luôn được ăn đác mới của vụ, và đó là lý do nhiều người ăn hạt đác lần đầu ở Nha Trang về cứ nhớ mãi.

Vì sao hạt đác có mùa

Cây đác là họ hàng với cây dừa và cây thốt nốt, mọc tự nhiên ở vùng núi, ven suối Khánh Hòa và một số tỉnh lân cận. Nó không phải cây trồng thành vườn để thu hoạch quanh năm. Buồng đác kết trái rồi chín theo đợt, và người ta phải vào núi tìm những buồng vừa độ để lấy hạt.

Lấy được hạt đác cũng không nhàn. Buồng đác nhiều nhựa, người đi lấy phải chặt cả buồng, xử lý qua lửa hoặc luộc cho bớt nhựa rồi mới tách từng hạt. Ai từng thấy cảnh tách đác sẽ hiểu vì sao hạt đác tươi không rẻ như rau ngoài chợ, chuyện này nhà Hami đã kể kỹ trong bài giá hạt đác.

Vào mùa mưa, đường vào núi trơn, buồng đác chín ít, người đi lấy cũng nghỉ nhiều. Thế là đác khan. Đơn giản vậy thôi, không có gì bí ẩn.

Thời điểm nào đác ngon nhất

Trong một mùa, hạt đác không phải lúc nào cũng ngon như nhau. Ngon nhất là hạt bánh tẻ, tức hạt vừa độ, không non không già:

• Hạt non: mềm nhũn, ít độ giòn, rim lên dễ nát. Hay gặp ở những chuyến đác đầu mùa.
• Hạt bánh tẻ: trắng đục hơi ngà, cắn sần sật, ngậm vị tốt khi rim. Nhiều nhất vào khoảng giữa vụ.
• Hạt già: cứng, ăn xảm, rim kiểu gì cũng không mềm lại. Thường lẫn nhiều vào cuối vụ.

Vì vậy ở bếp nhà Hami, việc đầu tiên khi nhận đác không phải là cân, mà là bốc một nắm lên cắn thử. Mẻ nào hạt già nhiều thì trả lại, chấp nhận hôm đó rim ít. Khách ăn một hạt xảm sẽ nhớ dai hơn mười hạt giòn, nên không đáng để tiếc.

Ngoài mùa thì hạt đác đi đâu

Hết mùa không có nghĩa là hết đác. Hạt đác ngoài mùa thường đến từ ba nguồn:

1. Đác cấp đông: hạt tươi chính vụ được cấp đông để dùng dần. Làm đúng cách thì độ giòn giữ được khá tốt, chỉ kém hạt tươi một chút. Đây là nguồn tử tế và phổ biến nhất.
2. Đác rim sẵn đóng hũ: rim từ đác chính vụ, đường và trái cây giúp giữ vị lâu. Với người ở xa Khánh Hòa thì đây là cách gần nhất để ăn đác đúng vị quanh năm.
3. Đác ngâm hóa chất cho trắng, giòn: nguồn này mới đáng ngại. Hạt trái vụ mà trắng tinh, giòn bất thường, giá lại rẻ thì nên đặt dấu hỏi.

Cách nhận biết đác trái vụ kém chất lượng

Vài dấu hiệu nhà Hami hay dặn khách khi mua đác ngoài mùa:

• Màu trắng tinh như sứ: hạt đác thật màu trắng đục hơi ngà. Trắng lóa đều tăm tắp là dấu hiệu nên dè chừng, nhất là vào những tháng không có đác.
• Giòn kiểu sựt sựt như ngó sen: đác thật giòn dai sần sật. Giòn gãy gọn bất thường thường là hạt đã qua ngâm.
• Nước ngâm nhớt hoặc có mùi lạ: đác tươi sạch để trong nước cũng có mùi rất nhẹ, gần như không mùi. Mùi hắc hoặc chua nồng là hạt đã cũ.
• Giá rẻ bất thường giữa mùa khan: trái vụ mà giá rẻ hơn chính vụ thì khó có chuyện hàng tử tế. Cách soi giá kỹ hơn, chị/anh xem ở bài hạt đác bao nhiêu tiền 1kg.

Còn cách phân biệt hạt đác với hạt thốt nốt, vốn hay bị đánh tráo tên gọi, nhà Hami có hẳn một bài so sánh trong 30 giây.

Câu hỏi thường gặp về mùa hạt đác